TRESNO KANG SEJATI

16 Mei 2026 • 11 menit baca • Tak Berkategori

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ… أَمَّا بَعْدُ

Assalamu’alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Bapak-Bapak, Ibu-Ibu, sarta sedherek jamaah ingkang tansah dipun mulyakaken dening Allah ﷻ. Pripun kahananipun dinten niki? Sehat raganipun nggih? Alhamdulillah.

Ibu-ibu lan Bapak-bapak, kita sakniki sampun mlebet wonten ing wulan Dzulhijjah, wulane ibadah qurban. Kula pirsani wajahe jamaah ing masjid niki kok sumringah sanget, mripatipun ketok berbinar-binar. Nanging… kula kok rada curiga. Niki sumringah amargi kangen (rindu) badhe panen ganjaran pasa Arafah, napa nembe bayangke ambune sate, gulai, lan tongseng wedhus sing ngebaki omah?

Jamaah rahimakumullah,

Ibadah qurban sarta wulan Dzulhijjah menika, hakekatipun mbotên saged uwal saking rembagan babagan “Katresnan sarta Kangen” (Cinta dan Rindu). Nabi Ibrahim lan Nabi Ismail sampun paring patuladhan ingkang paling dhuwur ngenani kados pundi caranipun nresnani Allah ﷻ ngantos lali kaliyan dunya.

Nanging lucunipun manungsa jaman sakniki, babagan tresna niku asring “konslet” lan kebolik-bolik. Wonten ing basa Arab, tingkatan tresna niku dipun bage dados sekawan: Hubb, Mawaddah, Shawq, lan ‘Isyq.

Lha manungsa jaman sakniki, nek kalih Gusti Allah niku tresnane nembe tingkat Hubb wiji tresna sing garing teng njero ati, mboten nate disiram, dijak shalat jamaah males, dijak ngaji alesane kesel. Nanging, giliran kalih dhuwit, kalih HP anyar, utawi kalih kadonyan, tresnane langsung munggah dadi ‘Isyq tresna sing kebangeten nganti edan-edanan tur lali kabeh!

Cobi panjenengan pirsani realita padintenan. Kangge ngetokake arta numpuk kuota internet utawa dandan skincare supados wajahe kenceng, niku dhuwite mesthi wonten lan mboten nate eman. Nanging, giliran panitia masjid takon: “Pak, Bu, taun niki badhe kurban wedhus napa sapi?”… Sanalika niku wajahe langsung lemes kados krupuk kenging duduh jangan lodeh, lajeng mangsuli mawi swara memelas: “Aduh Ustadz, nembe duka niki, mboten gadhah arta, tanggal tuwa.” Niki lho bukti menukik bilih nepsu kita taksih kenging penyakit ‘isyq dhateng dunya, saengga kita tega “ngurbanake” dhawuhipun Gusti Allah demi nylametaken dhuwit wonten ing dompet. Kita asring kesusu njaluk nikmat lan ganjaran swarga, nanging wegah rekasa nglampahi pangorbanan.

Pramila, supados ibadah qurban kita taun niki mboten namung dadi ajang pameran kolesterol sarta pamer Sapi Limousin wonten ing status Story WhatsApp, mangga kita restart malih ati kita. Ing wekdal ingkang barokah menika, kita badhe mbedhah sesarengan: “Mengenal 4 Wajah Cinta dalam Al-Qur’an lan Basa Arab”, supados kita saged nyembelih sifat-sifat “Ismail palsu” utawi nepsu kadonyan ingkang taksih ngrajai ing njero dada kita…

  1. Kisah Majnun lan Laila – Tuladha ‘Isyq Sing Kebangeten

Ceritane cekak wae:
Jaman biyen ana nom-noman Arab jenenge Qais. Dheweke tresno nemen marang Laila, nganti edan-edanan. Wong-wong banjur ngarani dheweke “Majnun”, artine wong edan. Qais saben dina mlaku-mlaku nang ara-ara, gawe syair kanggo Laila, mangan lali, turu lali, kulawarga lali.

Laila akhire dirabekke karo wong liya. Qais dadi tambah remuk atine. Dheweke mati piyambakan nang gurun karo nyebut-nyebut jeneng Laila.

Pijete:
Iki jenenge ‘isyq – tresno sing kebangeten, nganti nguwasani ati lan pikiran.

  • Tresnone mung kanggo manungsa, ora kanggo Gusti Allah.
  • Ndadekke dheweke lali sholat, lali urip, lali kabeh.
  • Ati wis ora bisa pisah karo bayangane Laila.

Piwulang kanggo awak dewe:
Tresno marang manungsa iku oleh, tapi aja nganti dadi ‘isyq. Yen wis ndadekke lali Gusti Allah, gawe maksiat, gawe edan, berarti rem-e wis pedot. Makane para ulama ora seneng nganggo tembung ‘isyq kanggo Gusti Allah. Luwih becik nganggo hubb, mahabbah.

  1. Kisah Bilal lan Kangen Kanjeng Nabi ﷺ – Tuladha Shawq Sing Bener

Ceritane cekak wae:
Sawise Kanjeng Nabi ﷺ wafat, Bilal bin Rabah ora kuat manggon nang Madinah. Yen arep adzan, dheweke kelingan Nabi, swarane mandheg, nangis. Akhire dheweke pindah nang Syam ben ora kerep kelingan panggonane Nabi.

Sawetara taun suwene, para sahabat nyuwun Bilal adzan sepisan wae. Nalika Bilal adzan, kabeh warga Madinah nangis. Wong lanang, wadon, bocah cilik, kabeh metu saka omah. Dheweke kandha: “Iki swara sing biyen kita krungu nalika Nabi isih urip.”

Nalika tekan kalimat “Asyhadu anna Muhammadan Rasulullah”, Bilal ora kuat, pingsan. Awit kangenne wis kebak banget.

Pijete:
Iki jenenge shawq – kangen sing bener.

  • Kangene marang Kanjeng Nabi ﷺ, dudu marang donya.
  • Kangen iku ndadekke dheweke luwih khusyuk ibadah, ora malah maksiat.
  • Kangen iku bukti yen hubb-ne marang Nabi ﷺ urip lan jero.

Piwulang kanggo awak dewe:
Kangen marang Gusti Allah lan Kanjeng Nabi iku tambane ati. Tandane yen tresno kita tenanan ana. Yen kita kangen sholat, kangen ngaji, kangen ngumpul nang majelis ilmu, iku sehat. Iku shawq sing nyambungke kita karo Gusti Allah.

  1. Pasemon Gampang: Hubb, Mawaddah, Shawq Kaya Wit Pelem

Ben gampang kelingan, bayangke wit pelem wae:

1. Hubb = Wiji
Iki wiwitane. Cilik, ora ketok, nanging ana nang njero ati.
Conto: Awakmu ngerti Gusti Allah iku becik, atimu condong arep manut. Iku wiji tresno.

2. Mawaddah = Wit-e
Wiji mau disiram, thukul dadi wit. Ana batang, godhong, pang. Katon nyata.
Conto: Tresno marang Gusti Allah dibuktikke nganggo sholat, sedekah, apik marang wong tuwa. Tresno marang bojo dibuktikke nganggo nafkah, alus, tanggung jawab. Yen mung ngomong “aku tresno” tapi ora ana tumindak, iku wiji sing ora thukul.

3. Shawq = Woh-e
Wit sing sehat mesti woh. Wohe manis, ndadekke wong kangen pengin mangan maneh.
Conto: Ati sing tresno lan manut, suwe-suwe dadi kangen. Kangen ketemu Gusti Allah nalika sholat, kangen ketemu Kanjeng Nabi nang suwargo, kangen Romadhon. Woh iki sing ndadekke ibadah dadi entheng, ora abot.

4. ‘Isyq = Ulat/Hama
Yen wit-e kena ulat, wohe bosok, wit-e bisa mati.
Conto: Tresno kebangeten marang manungsa utawa donya nganti lali Gusti Allah. Wiwitane manis, pungkasane ngrusak ati.

Dadi urutane ngene:
Tandur wiji Hubb → Diopeni dadi wit Mawaddah nganggo amal → Mengko metu woh Shawq sing ndadekke ati tentrem lan kangen Gusti Allah.

MAKALAH KAJIAN ISLAM (DURASI 90 MENIT)

Judhul: “TAPAK TRESNA INGKANG NYATA ING RAGA: Mbedhah 4 Wujud Katresnan ing Al-Qur’an sarta Basa Arab (Hubb, Mawaddah, Shawq, lan ‘Isyq)”

Dipun Susun Dening: Pinggir Wiyono, S.Pd., M.Pd. (Abu Najieb)

Target Audiens: Masarakat Awam, Penuntut Ilmu, Jamaah Masjid (Basa Jawi Krama Alus, Menukik Ilmiyah, sarta Nggugah Manah)

BAB I: PURWAKA – Sugihing Basa Al-Qur’an (10 Menit)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا… أَمَّا بَعْدُ:

Assalamu’alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.

Bapak-Bapak, Ibu-Ibu, sarta sedherek jamaah ingkang tansah dipun tresnani dening Gusti Allah ﷻ.

Basa Al-Qur’an inggih menika basa Arab, basa ingkang paling sugih ing alam donya. Menawi ing basa Jawi kita namung tepang tembung “tresna”, “asih”, utawi “seneng”, ing basa Arab satunggaling raos “tresna” menika gadhah tingkatan ngantos puluhan tembung. Menawi kita paham bentenipun saben tembung tresna menika, kita badhe langkung ngrasakaken endahing ayat-ayat suci Al-Qur’an.

Gusti Allah ﷻ paring dhawuh:

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Inna anzalnāhu qur`ānan ‘arabiyyal la‘allakum ta‘qilūn

“Saktemene Ingsun nurunake rupa Al-Qur’an kanthi basa Arab, supaya sira kabeh padha mahami.” [QS. Yusuf: 2].

Ing kalodhangan 90 menit menika, kita badhe mbedhah 4 wujud (wajah) katresnan: Hubb, Mawaddah, Shawq, lan ‘Isyq. Napa bentenipun? Lan pundi tresna ingkang kedah kita tandur wonten ing manah kagem Gusti Allah sarta Kanjeng Nabi ﷺ?

BAB II: AL-HUBB – Tresna ingkang Dados Dhasar (15 Menit)

Al-Hubb inggih menika dhasaring tresna. Niki wujud condonging ati dhumateng satunggaling prekara ingkang dipun anggep sae. Niki wiji (benih) saking sedaya wujud katresnan.

Dalil Al-Qur’an:

يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ

Yuhibbuhum wa yuhibbūnah

“Allah tresna marang dheweke kabeh, lan dheweke kabeh tresna marang Allah.” [QS. Al-Ma’idah: 54].

قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ

Qul in kuntum tuḥibbūnal lāha fattabi‘ūnī yuḥbibkumullāh

“Dhawuhana (He Muhammad): Manawa sira kabeh temen-temen tresna marang Allah, mangka tut buria (ikutilah) ingsun, mesthi Allah bakal tresna marang sira.” [QS. Ali ‘Imran: 31].

Syarah Ulama Salaf:

  • Imam Ibnul Qayyim: “Hubb iku uriping ati. Ora ana panguripan tumrap ati kajaba kanthi nresnani Dzat kang nyiptakake.”
  • Kisah Menukik (Nabi Ibrahim & Ismail): Kagem mbuktekaken Hubb, Gusti Allah nguji Kekasih-Ipun (Khalilullah) Nabi Ibrahim. Nabi Ibrahim dipun paringi putra nalika yuswanipun sampun sepuh. Atinipun sanget tresna (Hubb) dhumateng Ismail. Nanging, Allah pengin mirsani: “Sapa sing luwih gedhe ing njero atimu, Ibrahim? Aku apa anakmu?” Mula, Allah dhawuh supados Ismail dipun sembelih. Ing ngriki Hubb dhumateng Allah ngalahaken Hubb dhumateng donya lan anak. Nabi Ibrahim sarta Ismail mbuktekaken ketaatan mutlak. Kanthi kepasrahan menika, Allah nggantos Ismail mawi menda saking suwarga.

Aplikasi: Tresna menika kedah wonten buktine. Bukti Hubb dhumateng Allah inggih menika shalat tepat wektu, maos Al-Qur’an, lan ninggalaken maksiat senajan nepsu kepengin nglampahi.

BAB III: AL-MAWADDAH – Tresna Ingkang Nyata ing Tumindak (15 Menit)

Menawi Hubb niku wiji ing njero ati, mangka Mawaddah inggih menika Hubb ingkang sampun thukul dados amal nyata, arupa pangorbanan, tata krama, sarta tanggung jawab.

Dalil Al-Qur’an:

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً

Wa min āyātihī an khalaqa lakum min anfusikum azwājal litaskunū ilaihā wa ja‘ala bainakum mawaddataw wa rahmah

“Lan ing antarane tandha-tandha panguwasane yaiku Panjenengane nyiptakake kanggomu bojo-bojo saka jenismu dhewe, supaya sira rumangsa tentrem marang dheweke, lan Panjenengane ndadekake ing antaramu rasa mawaddah lan rahmah.” [QS. Ar-Rum: 21].

Syarah Ulama Salaf:

  • Ibnu ‘Asyur: “Mawaddah iku tresna kang ngetingalake bekase rupa sesrawungan kang becik lan paring hak (marang sing ditresnani).”
  • Tuladha Sahabat Umar bin Khattab: Sahabat Umar nate ngendika bilih para tiyang jaler Quraisy ing Makkah menika nguwasani garwanipun. Nanging nalika hijrah dhateng Madinah, piyambakipun ningali para jaler kaum Anshar malah “dikuwasani” (dikalahaken mawi kelembutan) dening garwanipun. Pungkasane, para garwa Muhajirin sinau mawaddah (kelembutan) saking tiyang Anshar.

Aplikasi: Tresna namung ing lisan (omongan) menika garing. Suami makarya pados nafkah kanthi ikhlas, istri manut lan alus ngendikane, anak bektos dhumateng tiyang sepuh—menika wujudipun Mawaddah.

BAB IV: ASY-SHAWQ – Kangen Ingkang Mbulad-Mbulad / Membakar (20 Menit)

Shawq inggih menika rasa gelisah, rindu, lan kangen ingkang sanged lebet amargi pisah saking ingkang dipun tresnani. Menika puncaking Hubb.

Tuladha Nyata: Kisahipun Sahabat Bilal bin Rabah

Sasampunipun Kanjeng Nabi ﷺ wafat, Bilal boten kiyat malih manggon ing Madinah. Saben ajeng adzan lan tekan asmanipun Kanjeng Nabi, lisanipun kelu, nangis mboten kiyat. Pungkasane Bilal hijrah dhateng Syam.

Sawetara taun salajengipun, Bilal wangsul dhateng Madinah. Para sahabat, kalebet Hasan lan Husain, nyuwun Bilal adzan sepisan kemawon kagem nambani kangen. Nalika Bilal miwiti adzan, sak kitha Madinah nangis gulung-kuming. Tiyang-tiyang jaler, estri, lare alit, sami medal saking griya, kangen jaman gesangipun Kanjeng Nabi. Nalika tekan lafadz “Asyhadu anna Muhammadan Rasulullah”, Bilal semaput (pingsan) amargi kangene sampun mblubud (kebak). Menika Shawq ingkang leres!

Dalil Hadits & Doa Nabi ﷺ:

مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ

Man aḥabba liqāallāhi aḥabballāhu liqāah

“Sapa wonge kang rindu kepengin ketemu Gusti Allah, mangka Gusti Allah uga rindu ketemu dheweke.” [HR. Bukhari & Muslim].

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ لَذَّةَ النَّظَرِ إِلَى وَجْهِكَ وَالشَّوْقَ إِلَى لِقَائِكَ

Allāhumma innī asaluka ladzdhatan nadzari ilā wajhika wash-shawqa ilā liqāik

“Dhuh Allah, kawula nyuwun dhumateng Paduka kanikmatan mirsani Wajah Paduka, sarta rasa kangen (shawq) kagem pinanggih kaliyan Paduka.” [HR. An-Nasa’i, shahih].

Aplikasi: Rindu (shawq) menika tambaning ati. Rindu dhumateng wekdal shalat, rindu wulan Ramadhan, rindu majelis ilmu. Menawi ati sampun thukul rasa kangen niki, ngibadah mboten badhe krasa abot.

BAB V: AL-‘ISYQ – Tresna Ingkang Kebangeten sarta Ngrusak (15 Menit)

Menawi Shawq menika ndamel ketaatan, ‘Isyq inggih menika tresna ingkang nglangkungi wates ngantos nguwasani ati, pikiran, lan raga dhumateng makhluk, saengga ndadekake lali dhateng Allah.

Kisah Majnun lan Laila:

Qais tresna nemen dhumateng Laila, ngantos ilang akalipun (edan). Wong-wong banjur ngarani dheweke “Majnun”. Qais saben dina mlaku-mlaku ing ara-ara (gurun), lali mangan, lali turu, lali shalat, lali kluwarga. Nalika Laila dirabekke karo wong liya, Qais mati piyambakan ing satengahing gurun kanthi nyebut jeneng Laila, sanes nyebut asmanipun Allah. Niki bukti bilih ‘Isyq menika penyakit ati.

Syarah Ulama:

  • Syaikhul Islam Ibnu Taimiyyah: “Lafadz ‘isyq ora ditemokake ing Al-Qur’an lan Sunnah kanggo nggambarake tresna marang Allah. Amarga ‘isyq biyasane ana gandheng cenenge karo syahwat, lan kurang adab yen disandharake marang Allah.” [Majmu’ Al-Fatawa].
  • Imam An-Nawawi: Para ulama milih ngginakaken tembung mahabbah, mboten ngginakaken ‘isyq kagem Allah lan Rasul-Ipun.

Bahaya ‘Isyq: Ndamel lali dhumateng Allah, njlomprongake dhateng maksiat (zina/pacaran), sarta ngrusak akal sehat.

Solusi: Salurkan tresna mawi dalan bebrayan (pernikahan). Tresna dhateng donya dipun obati mawi dzikir lan eling dinten akhir.

BAB VI: PASEMON (ANALOGI) LAN DUDUTAN PANUTUP (15 Menit)

Kagem nggampilaken pangertosan panjenengan, bayangaken sekawan wujud tresna wau kados dene Wit Pelem (Pohon Mangga):

  1. Hubb = Wiji (Benih). Cilik, mboten katingal, nanging wonten ing njero lemah (ati). Panjenengan mangertosi Allah Maha Sae, ati condong kepengin manut.
  2. Mawaddah = Wite (Pohon). Wiji disiram banjur thukul dadi wit, ana pang lan godhong. Tresna dibuktekake nganggo amal shalih (shalat, sedekah, bektos wong tuwa). Yen mung ngomong “aku tresna” nanging mboten shalat, iku wiji sing bosok mboten thukul.
  3. Shawq = Wohe (Buah). Wit sing sehat mesthi awoh. Wohe manis ndadekake wong kangen pengin mangan maneh. Ati dadi kangen ketemu Allah, kangen shalat jamaah.
  4. ‘Isyq = Ulat / Hama. Menawi wit kena ulat, wohe bosok, wite mati. Tresna kebangeten marang donya/manungsa nganti lali Gusti Allah iku hama sing ngrusak ati.

Amalan 30 Dinten Kagem Nata Ati:

  1. Saben bibar shalat maos doa:اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَAllāhumma innī as`aluka ḥubbaka wa ḥubba man yuḥibbuka“Ya Allah, kawula nyuwun katresnan Paduka, lan katresnanipun tiyang-tiyang ingkang tresna dhumateng Paduka.”
  2. Kirim 1 pesen alus utawi hadiah alit kagem garwa / tiyang sepuh saben minggu (Latihan Mawaddah).
  3. Sisihaken wekdal 5 menit sakderenge sare kagem eling nikmatipun Allah sarta mbayangaken swarga (Latihan Shawq).

Donga Panutup:

اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ تُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَكَ، وَمِمَّنْ يَشْتَاقُونَ إِلَى لِقَائِكَ، وَاصْرِفْ عَنَّا حُبًّا يُلْهِينَا عَنْكَ

Allāhummaj‘alnā mimman tuḥibbuhum wa yuḥibbūnak, wa mimman yasytāqūna ilā liqā`ik, washrif ‘annā ḥubban yulhīnā ‘ank

“Ya Allah, dadosaken kula sedaya kalebet tiyang ingkang Paduka tresnani sarta tresna dhumateng Paduka, tiyang ingkang kangen pinanggih kaliyan Paduka, sarta tebihaken kula sedaya saking tresna ingkang ndadosaken lali dhumateng Paduka.”

وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ

وَالسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ