“PAPAT CAGAKING URIP”
MAKALAH KAJIAN ISLAM
Judhul: “PAPAT CAGAKING URIP” (Resep Slamet Donya Akhirat Saking Sahl At-Tustari)
Dening: Ustadz Abu Najieb
Pambuka
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ، وَلاَ عُدْوَانَ إِلاَّ عَلَى الظَّالِمِينَ، وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. أَمَّا بَعْدُ
“Bapak-bapak, Ibu-ibu, jamaah rahimakumullah…
Pripun kabaripun? Sehat nggih? Alhamdulillah.
Bapak/Ibu, cobi kula badhe nyuwun pirsa. Menawi panjenengan badhe tindak piknik utawi wisata dhateng Bali napa Lombok, napa mawon ingkang dipun siapaken?
Koper ageng? Baju renang? Dhuwit saku? Obat tolak angin? Mesthi sedaya dipun siapaken kanthi titi, ngantos telung dina sadurunge budhal wis packing.
Nanging… cobi dipun penggalih. Kita sedaya niki sejatosipun nembe ngantri badhe ‘wisata’ ingkang langkung tebih. Wisata dhateng pundi? Wisata dhateng Alam Kubur lan Akhirat.
Pramila, napa sangunipun? Napa koperipun sampun diisi?
Mboten saged lho Pak, sowan malaikat Munkar Nakir mbekta ATM, sertifikat tanah, utawi SK Pensiun. Mboten payu! Malaikat mboten butuh ‘pelicin’ (sogokan).
Mila saking menika, ing wekdal ingkang sae niki, kita badhe mbedhah dawuhipun salah satunggaling ulama agung, inggih menika Imam Sahl At-Tustari rahimahullah. Panjenenganipun maringi resep awujud Papat Cagaking Urip kagem kita ingkang badhe mlampah dhateng akhirat.”
INTI MATERI: BEDHAH DAWUH SAHL AT-TUSTARI
Wonten ing kitab Az-Zuhd Al-Kabir (no. 335) anggitanipun Al-Imam Al-Baihaqi rahimahullah, dipun sebataken dawuh ingkang lebet sanget saking Imam Sahl At-Tustari:
لَا مُعِينَ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ، وَلَا دَلِيلَ إِلَّا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ، وَلَا زَادَ إِلَّا التَّقْوَى، وَلَا عَمَلَ إِلَّا الصَّبْرُ عَلَيْهِ
Artosipun:
“Mboten wonten ingkang saged paring pitulungan kajawi Allah ‘Azza wa Jalla, mboten wonten pitedah (penunjuk jalan) kajawi Rasulullah ﷺ, mboten wonten sangu (bekal) kajawi taqwa, lan mboten wonten amal (ingkang sae) kajawi dipun lampahi kanthi sabar.”
Mangga kita udari (bedhah) satunggal baka satunggal:
1. Mboten Wonten Penolong Kajawi Allah (لَا مُعِينَ إِلَّا اللَّهُ)
Bapak-Ibu, lelaranipun manungsa jaman sakniki niku sering “salah alamat” nalika njaluk tulung.
Nalika duwe utang numpuk utawi butuh dhuwit, sing dieling-eling dhisik dhewe niku kancane sing sugih, utawi nawakne BPKB teng bank. Nalika kancane mboten saged ngutangi, lan bank nolak pengajuanipun, nembe… piyambakipun eling dhateng Allah. “Duh Gusti, paringi rejeki…”
Niki jenenge Gusti Allah didadekake “Ban Serep”. Dipun padosi nek pas ban utamane bocor. Astaghfirullah.
Dalil Ilmiyah:
Saben dinten, minimal 17 ping kita maos ikrar wonten ing sholat:
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
“Mung marang Paduka kawula nyembah, lan mung marang Paduka kawula nyuwun pitulungan.” (QS. Al-Fatihah: 5)
Syarah Salaf:
Imam Ibnu Katsir rahimahullah njelasaken bilih ayat niki minangka bukti Tawakkal ingkang sampurna. Panjenenganipun ngutip dhawuhipun Ibnu Abbas: “Tegese, aku mung ngarepake pitulungan-Mu kanggo nglakoni ketaatan marang Kowe lan ing sakabehing urusanku.” (Tafsir Ibnu Katsir).
2. Mboten Wonten Pitedah Kajawi Rasulullah (وَلَا دَلِيلَ إِلَّا رَسُولُ اللَّهِ)
Nalika panjenengan nyetir mobil ing Jakarta tur mboten ngertos dalan, mesthi nganggo Google Maps, nggih? Nanging kadhangkala Google Maps saged error, niate diarahne teng dalan gedhe, eh malah blusukan tekan kuburan utawi sawah.
Lha nek pados dalan menyang Swarga? Napa purun panjenengan nganggo ‘Google Maps’ karangane dhewe, utawi ngetutake dalan sing mboten cetha tuntunane? Mesthi kesasar mlebu Neraka!
Dalan siji-sijine supados mboten kesasar inggih menika ndherek Rasulullah ﷺ.
Dalil Ilmiyah:
Allah ﷻ paring dhawuh:
قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ
“Kandhakna (Muhammad): ‘Yen sira kabeh temenan tresna marang Allah, mula tutna aku (Kanjeng Nabi), niscaya Allah bakal tresna marang sira lan ngapura dosa-dosanira’.” (QS. Ali ‘Imran: 31)
Syarah Salaf:
Al-Hafizh Ibnu Katsir rahimahullah ngendika: “Ayat iki dadi hakim (pemutus) kanggone sapa wae sing ngaku tresna marang Allah nanging ora mlaku ing dalane Nabi Muhammad ﷺ, mula pangakuane iku goroh (dusta), nganti dheweke ngetutake syariat lan agama Nabi ﷺ ing kabeh ucapan lan perbuatane.”
3. Mboten Wonten Sangu Kajawi Taqwa (وَلَا زَادَ إِلَّا التَّقْوَى)
Tiyang ingkang sugih mblegedhu, nalika seda mboten saged mbekta brankasipun teng njero kubur. Kafanipun nggih mboten diparingi saku. Sangu setunggal-tunggale namung Taqwa.
Dalil Ilmiyah:
وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَىٰ ۚ وَاتَّقُونِ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ
“Lan padha gawaa sangu, satemene sak becik-becike sangu iku yaiku taqwa. Lan padha taqwaa marang Ingsun, he wong-wong kang nduweni akal.” (QS. Al-Baqarah: 197)
Syarah Salaf:
Menapa niku Taqwa? Imam Tholq bin Habib rahimahullah (salah satunggaling ulama Tabi’in) paring definisi ingkang jero sanget:
“Taqwa iku anggonmu nindakake ketaatan marang Allah adhedhasar cahya (ilmu/dalil) saka Allah, kanthi ngarep-arep rahmate Allah. Lan anggonmu ninggalake maksiat marang Allah adhedhasar cahya saka Allah, amarga wedi marang siksane Allah.” (Diriwayataken dening Ibnu Abi Syaibah).
4. Mboten Wonten Amal Kajawi Kanthi Sabar (وَلَا عَمَلَ إِلَّا الصَّبْرُ عَلَيْهِ)
Ibadah niku butuh Sabar.
Tangi Subuh nalika hawane adhem, niku butuh sabar.
Nahan mripat saking maksiat nalika nyepeng handphone, niku butuh sabar.
Ngadhepi tangga utawi bojo sing cerewet nggih butuh sabar (lan butuh istighfar sing akeh).
Nek mboten gadhah sabar, amal sae niku mboten badhe awet. Sedhela sregep, sedhela mblenjani.
Dalil Ilmiyah:
إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ
“Satemene mung wong-wong kang sabar kang bakal dicukupi ganjarane tanpa wates (tanpa watesan itungan).” (QS. Az-Zumar: 10)
Syarah Salaf:
Umar bin Khattab radhiyallahu ‘anhu nate ngendika:
وَجَدْنَا خَيْرَ عَيْشِنَا بِالصَّبْرِ
“Kula lan panjenengan nemokake sak becik-becike urip kita iku kanthi kesabaran.” (HR. Bukhari).
Tanpa sabar, iman kita kados wit-witan ingkang mboten disirami, garing lajeng mati.
KESIMPULAN (DUDUTAN) LAN PANUTUP
Jamaah rahimakumullah,
Saking dawuhipun Imam Sahl At-Tustari menika, mangga kita dadosaken pengeling-eling (kaca benggala) kagem dhiri kita piyambak:
- Menawi butuh menapa kemawon, Allah rumiyin, Allah malih, lan Allah teras ingkang dipun padosi.
- Mboten usah ndamel-ndamel dalan ibadah enggal, cukup tiru Kanjeng Nabi ﷺ.
- Klumpukna sangu dhuwit sak cukupe, nanging klumpukna Taqwa sak akeh-akehe.
- Lampahi gesang niki kanthi Sabar, amargi keselipun kita ibadah ing donya badhe dipun bayar lunas kanthi nikmat ingkang langgeng ing Swarga Firdaus.
Donga Panutup:
Ya Allah, Paduka dadosaken kawula hamba ingkang namung gumantung dhumateng Paduka, hamba ingkang istiqomah ndherek sunnah Nabi Paduka, hamba ingkang mbekta sangu taqwa nalika wangsul, lan hamba ingkang sabar ngantos sikil menika dipun idakaken wonten ing swarga Paduka.
وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ
وَالسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ
DAFTAR PUSTAKA (RUJUKAN ILMIYAH):
- Al-Qur’an Al-Karim.
- Al-Baihaqi, Ahmad bin Al-Husain. Az-Zuhd Al-Kabir. (No. Hadits/Atsar: 335).
- Ibnu Katsir, Isma’il bin Umar. Tafsir Al-Qur’an Al-‘Azhim. (Tafsir Surat Al-Fatihah lan Ali ‘Imran).
- Ibnu Abi Syaibah. Al-Mushannaf. (Terkait definisi Taqwa saking Tholq bin Habib).