“TAPAK TRESNA INGKANG NYATA ING RAGA

12 Mei 2026 • 6 menit baca • Tak Berkategori

BAB I: PURWAKA (MUKADIMAH LAN HAKIKAT TRESNA)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ. أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ… أَمَّا بَعْدُ:

Assalamu’alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh. Bapak-Bapak, Ibu-Ibu, sarta sedherek jamaah ingkang tansah dipun mulyakaken lan dipun tresnani dening Allah ﷻ.

Tembung “Tresna” (Cinta) menika satunggaling tembung ingkang paling gampil dipun ucapaken dening lisan, nanging paling awrat kagem dipun buktèkaken mawi tumindak. Kathah manungsa ingkang ngaku-ngaku tresna dhumateng Gusti Allah, ngaku kangen dhumateng Kanjeng Nabi Muhammad ﷺ, nanging pambuktianipun ing alam nyata asring nalisir saking pocapanipun.

Ing wekdal 90 menit ingkang barokah menika, kita badhe ngaji mbedhah hakikat “Tresna lan Kangen” (Cinta dan Rindu) mawi kacamata syariat. Kita badhe ndadosaken pethikan saking kitab Hilyatul Auliyā’ minangka lawang pambuka, supados kita saged nimbang dhiri: Napa leres katresnan kita dhumateng Allah niki sampun mbekas ing raga, napa namung mandheg ing lambe kemawon?

BAB II: MBEDHAH PITEDAH SALAF (TRESNA INGKANG MERAGA)

Wonten ing Kitab Hilyatul Auliyā’ wa Thabaqātul Ashfiyā’ (Kaca 79), Al-Imam Al-Harith bin Asad Al-Muhasibi rahimahullah ngutip pitedah ingkang leres-leres nembus sanubari:

وأنشدني عبد العزيز بن عبد الله فى ذلك يقول: فلذلك قيل الحب هو الشوق لأنك لا تشتاق إلا إلى حبيب، فلا فرق بين الحب والشوق إذا كان الشوق فرعا من فروع الحب الأصلي وقيل إن الحب يعرف بشواهده على أبدان المحبين وفى ألفاظهم (Kitab Hilyatul Auliyā’ wa Thabaqātul Ashfiyā’ Thaba’ah as-Sa‘ādah – al-Hārith bin Asad al-Muhāsibī – Shafhah 79 – Al-Maktabah Asy-Syamilah).

Terjemahan sarta Maknanipun: “Amargi saking punika, dipun-dhawuhaken bilih tresna punika inggih kangen (rindu), awit panjenengan mboten badhe ngrumaos kangen kajawi dhumateng pepujaning manah. Mila, mboten wonten bentenipun antawisipun tresna saha kangen bilih kangen punika minangka salah satunggaling pang saking oyot tresna ingkang sejatos. Dipun-dhawuhaken ugi bilih tresna punika saged dipun-mangertosi saking pratandha-pratandha (syawahid) ingkang katingal wonten ing raganipun para panyarta tresna saha wonten ing pangandikanipun.”

Syarah Ilmiyah: Ulama Salaf paring pitedah bilih Al-Hubbu (Cinta) niku kudu gadhah Syawahid (bukti utawi saksi). Tresna ingkang mboten wonten buktine ing lisan (pangandikan) lan ing raga (badan/amal perbuatan) menika dipun wastani “Tresna Palsu” utawi namung angen-angen kosong (umaniyyah).

BAB III: “AYATUL MIHNAH” (AYAT UJIAN KAGEM INGKANG NGAKU TRESNA)

Menawi wonten tiyang ngaku tresna dhateng Allah ﷻ, Ulama Salaf mboten langsung pitados. Panjenenganipun badhe nguji tiyang kasebat mawi setunggal ayat ingkang kasebat Ayatul Mihnah (Ayat Ujian).

Dalil Al-Qur’an (Ujian Katresnan): Allah ﷻ paring dhawuh wonten ing Surat Ali ‘Imran ayat 31: قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ “Dhawuhana (He Muhammad): ‘Manawa sira kabeh temen-temen tresna marang Allah, mangka tut buria (ikutilah) marang ingsun, mesthi Allah bakal tresna marang sira lan ngapura dosa-dosanira.’ Lan Allah iku Maha Pangapura tur Maha Asih.”

Tafsir Ibnu Katsir: Al-Imam Ibnu Katsir rahimahullah nerangaken ayat menika mawi ukara ingkang tegas: “Ayat ingkang agung menika dados hakim (pemutus) kagem sinten kemawon ingkang ngaku tresna dhumateng Allah, nanging piyambakipun mboten mlampah ing dalan (sunnah)ipun Nabi Muhammad ﷺ. Mangka saktemene dheweke iku wong kang goroh (pendusta) ing dalem pangakuane iku, nganti dheweke ngetutake syariatipun Nabi Muhamad ﷺ ing kabeh ucapan lan perbuatane.” (Tafsir Al-Qur’an Al-‘Azhim, 2/32).

Faedah: Niki lho buktine tresna ing raga! Menawi ngaku tresna lan kangen Kanjeng Nabi, nanging shalate bolong-bolong, rejekine isih golek sing haram lan riba, wani nglawan wong tuwa, niku namung tresna palsu ingkang mboten saged nylametaken ing alam kubur.

BAB IV: JEJAK TRESNA ING LISAN (PANGANDIKAN)

Al-Muhasibi wau nyebataken bilih tresna saged dipun mangertosi saking Alfazhihim (ucapan/lisanipun). Tiyang ingkang kasmaran utawi tresna, lisanipun mesthi badhe asring nyebut asmanipun ingkang dipun tresnani.

Dalil Al-Qur’an (Tandha Tresna ing Lisan): Allah ﷻ paring dhawuh bilih tandhanipun iman lan tresna inggih menika asring eling (dzikir): الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ “Yaiku wong-wong kang iman lan atine dadi tentrem srana dzikir (eling) marang Allah. Elinga, mung kanthi dzikir marang Allah ati iku dadi tentrem.” (QS. Ar-Ra’d: 28).

Syarah Al-Imam Ibnul Qayyim: Wonten ing kitab Al-Wabil As-Shayyib (Kaca 43), Al-Imam Ibnul Qayyim Al-Jauziyyah rahimahullah ngendika: “Sapa wonge kang tresna marang sawijining perkara, mesthi dheweke bakal akeh nyebut-nyebut perkara iku. Mula saka iku, Gusti Allah mrentahake supaya akeh dzikir dhumateng Panjenengane, amarga dzikir iku wit-witan kang nukulake woh katresnan (mahabbah).”

Faedah: Cobi panjenengan pirsani lisan kita padinan. Sinten ingkang paling asring kita sebut? Apa nyebut rego beras? Nyebut urusane tangga? Napa nyebut Asmaul Husna lan sholawat dhumateng Kanjeng Nabi ﷺ? Jejak tresna ing lisan menika ugi awujud njagi lisan saking tembung awon, namung ngendika ingkang sae.

BAB V: JEJAK TRESNA ING RAGA (TANGISAN LAN IBADAH)

Al-Muhasibi ugi nyebataken Syawahidihi ‘ala Abdanil Muhibbin (Tandha-tandha ingkang katingal ing raganipun para panyarta tresna). Tresna ingkang tulus badhe ngetingalaken owah-owahan sacara fisik. Raga ingkang sakderengipun males, badhe entheng sarta trengginas kagem nindakaken ibadah wengi.

1. Dalil Sunnah (Tilas Tresna ing Samparanipun Nabi): Cobi kita pirsani kados pundi raganipun Kanjeng Nabi ﷺ nedahaken bukti katresnan dhumateng Allah: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُومُ مِنَ اللَّيْلِ حَتَّى تَتَفَطَّرَ قَدَمَاهُ، فَقَالَتْ عَائِشَةُ: لِمَ تَصْنَعُ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ؟ قَالَ: «أَفَلاَ أُحِبُّ أَنْ أَكُونَ عَبْدًا شَكُورًا» “Kanjeng Nabi ﷺ jumeneng (shalat tahajud) ing wanci wengi nganti tlapakan kakine aboh lan pecah-pecah (tafattarat qadamahu). Aisyah matur: ‘Kenging napa Paduka nindakaken menika dhuh Utusanipun Allah, padahal Allah sampun ngapura dosa Paduka kang dhisik lan kang mburi?’ Nabi mangsuli: ‘Apa ora pantes aku dadi kawula kang akeh syukure?'” (HR. Bukhari No. 4837 lan Muslim No. 2820).

Syarah Ilmiyah: “Tlapakan kaki ingkang aboh/pecah-pecah” menika wujud fisik ingkang paling nyata saking Abdanil Muhibbin (raganipun tiyang ingkang tresna). Katresnan dhumateng Allah ndadosaken Nabi mboten ngrasa kesel senajan raganipun sampun sambat.

2. Kisah Batang Korma Ingkang Nangis (Haninul Jidz’i): Menawi panjenengan tasih dereng gadhah raos kangen (rindu) dhateng Kanjeng Nabi, mangga mirengaken kisah setunggalipun kayu korma (benda mati) ingkang gadhah jejak kangen dhumateng Nabi.

Kasebat wonten ing Shahih Bukhari (No. 3584) saking Jabir bin Abdullah: Rikala semanten, Kanjeng Nabi asring khutbah mawi sendhen ing satunggaling wit korma ingkang sampun garing. Nalika mimbar enggal sampun dipun damel, Nabi pindhah dhateng mimbar kasebat. Dumadakan, wit korma garing wau nangis njerit-njerit kados dene unta ingkang badhe manak (gemboran), amargi kangen dhumateng dzikir lan khutbahipun Nabi. Suwanten tangisipun dipun mirengaken dening kabeh jamaah masjid! Nabi lajeng mandhap saking mimbar, dipun rangkul wit korma wau ngantos mendha tangisipun.

Faedah saking Ulama Salaf: Al-Hasan Al-Bashri rahimahullah menawi nyritakaken hadits menika, panjenenganipun nangis sarta ngendika: “He para kawula muslimin! Kayu kang garing wae bisa nangis merga rindu lan kangen marang Kanjeng Nabi ﷺ. Mangka sira kabeh iku luwih pantes (luwih berhak) kanggé ngrasa kangen kepengin ketemu karo Panjenengane tinimbang kayu iku!” (Fathul Bari Syarh Shahih Bukhari, 6/602).

BAB VI: PANUTUP LAN DUDUTAN (KESIMPULAN)

Jamaah rahimakumullah, Saking ngelmu ingkang menukik dinten menika, kita saged mendhet dudutan:

  1. Tresna niku Sanes Goroh: Kangen lan tresna dhateng Allah sarta Rasulipun mboten saged mandheg namung ing lisan (status WhatsApp utawi nyanyi-nyanyi), nanging kedah mbekas ing raga.
  2. Bukti ing Raga: Tiyang ingkang rindu suwarganipun Allah, raganipun badhe entheng kagem shalat jamaah, gampil kagem ninggalaken maksiat lan kadonyan, sarta entheng anggenipun sedekah.
  3. Bukti ing Lisan: Lisanipun basah kagem istighfar, dzikir, lan sholawat. Mboten dipun ginakaken kagem rerasan, adu-adu, utawi mbentak tiyang sepuh.

Mugi-mugi Allah ﷻ nukulaken raos katresnan ingkang sejatos ing manah kita, sarta ngempalaken kita sedaya kaliyan Kanjeng Nabi Muhammad ﷺ wonten ing Suwarga Firdaus ingkang paling inggil. Amin.

اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَالْعَمَلَ الَّذِي يُبَلِّغُنِي حُبَّكَ “Dhuh Allah, saktemene kula nyuwun dhumateng Paduka raos tresna dhumateng Paduka, lan raos tresna dhateng tiyang kang tresna dhumateng Paduka, sarta kula nyuwun saged nindakaken amal perbuatan ingkang ndadekaken kula saged nggayuh katresnan Paduka.” (HR. Tirmidzi No. 3490).

وَصَلَّى اللَّهُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَسَلَّمَ. وَالسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ.