“OJO WEDI KARO MEMEDI, WEDIA YEN ATI LALI MARANG GUSTI”
(Sampun Ajrih Dhateng Memedi, Ajriha Menawi Manah Supe Dhateng Gusti)
MUKADIMAH (PENDAHULUAN)
Unen-unen Jawi “Ojo wedi karo memedi, wedia yen ati lali marang Gusti” punika nggadhahi makna ingkang lebet sanget saha jumbuh kaliyan piwucal Agami Islam. Raos ajrih dhumateng memedi, sihir, utawi makhluk ghaib asring nguwaosi manahipun manungsa. Kamangka, sumbering kasulistyan lan katentreman ingkang sajatos punika namung nalika manah tansah emut dhumateng Allah Subhanahu Wa Ta’ala.
PERANGAN I: MENAPA TA MEMEDI PUNIKA?
A. Tinjauan Basa (Etimologi)
Miturut basa (Linguistik Jawi), tembung “Memedi” punika asalipun saking tembung lingga “Wedi” ingkang tegesipun “ajrih”.
- Ater-ater ma- (utawi reduplikasi parsial) ngewahi tembung sipat dados tembung aran ingkang tegesipun “sawijining bab ingkang njalari…”
- Pramila, Memedi sacara harfiah tegesipun: “Sawijining bab ingkang damel ajrih” utawi “Piranti kangge meden-medeni.”
- Wonten ing basa Jawi kinen utawi krama, asring ugi dipun sebat lelembut (makhluk alus) utawi ingkang mbauureksa (ingkang nguwaosi papan).
B. Tinjauan Istilah (Terminologi)
Miturut istilah budaya masyarakat Jawi, memedi punika ngerujuk dhumateng wewujudan makhluk supranatural ingkang asring dipun gandhengaken kaliyan arwah tiyang pejah utawi roh penjaga alam (Pocong, Genderuwo, Banaspati, Wewe Gombel, lan sanesipun).
C. Hakikat Wonten ing Pamanggih Islam (Aqidah)
Wonten ing Islam, istilah “memedi” utawi “hantu” kados pamanggihipun masyarakat (arwah gentayangan) punika mboten wonten. Islam njlentrehaken hakikatipun kados makaten:
- Sanes Arwah Tiyang Pejah: Ruh tiyang ingkang sampun seda mapan wonten ing alam Barzah lan mboten saged wangsul dhateng donya kangge meden-medeni manungsa (QS. Al-Mu’minun: 100).
- Sejatosipun Jin lan Setan: Menapa ingkang dipun tingali manungsa minangka “memedi” sejatosipun inggih punika Jin.
- Jin gadhah kemampuan At-Tasyakkul (malih rupa). Piyambakipun saged nyerupani segawon cemeng, ula, utawi wujud ingkang nggegirisi kangge meden-medeni manungsa.
- Asringipun ingkang medal inggih punika Qarin (jin pendamping) saking tiyang ingkang sampun seda, ingkang nyerupani fisik si mayit kangge nyesataken manungsa supados pitados dhumateng takhayul utawi nyenyuwun dhumateng kuburan.
- Ancasipun (Tujuan) Penampakan: Ancas utami Jin ngetingalaken dhiri minangka memedi inggih punika supados manungsa ajrih dhumateng sanesipun Allah (Syirik Khauf) lan ngglingsiraken aqidah.
WOSINING REMBAG (PEMBAHASAN)
1. Hakikat Raos Ajrih Wonten ing Islam
Wonten ing Islam, raos ajrih (khauf) punika namung pareng katuraken dhumateng Allah, amargi namung Panjenenganipun ingkang Maha Kuwaos tumrap samukawis perkawis. Ajrih dhumateng sanesipun Allah, mliginipun dhumateng makhluk kados memedi utawi sihir, punika wujud panyimpangan aqidah.
Dalil Al-Qur’an:
Allah Ta’ala ngendika wonten ing QS. Ali Imran: 175:
إِنَّمَا ذَٰلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءَهُ فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
“Satemene iku setan kang meden-medeni kanca-kancane. Mula sira aja padha wedi karo setan-setan mau, nanging wedia marang Ingsun, yen sira padha wong-wong kang iman.”
Tafsir (Ibnu Katsir):
Setan punika tansah mbudidaya meden-medeni manungsa kanthi bala tantaranipun (kados sihir utawi halusinasi). Nanging, Allah dhawuh dhumateng tiyang mukmin supados namung ajrih dhumateng Panjenenganipun, amargi namung Allah ingkang kagungan panguwaos mutlak.
Ugi wonten ing QS. Al-Baqarah: 102:
…وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَـٰكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ…
“…Lan Sulaiman iku ora kafir, nanging setan-setan iku kang padha kafir, kanthi mulangake sihir marang manungsa…”
Panjelasan:
Sihir punika namung tipu daya setan ingkang sejatosipun ringkih menawi dipun adhepi kanthi kekiyatan iman saha tauhid.
2. Dzikir Minangka Bètèng Pertahanan
Dzikir (emut dhumateng Allah) punika gaman utami kangge ngreksa dhiri saking raos ajrih lan gangguan makhluk.
Pitutur Ibnu Qayyim Al-Jauziyah:
“Dzikir iku minangka bètèng. Saya kuwat dzikir panjenengan, saya santosa bètèngipun. Musuh kang nyedhak bakal mental dening kekiyatan iman.”
Tegesipun, manah ingkang tansah sambung kaliyan Allah mboten badhe gampil dipun weden-wedeni dening ancaman donya.
Dalil Hadis:
Hadis Riwayat Muslim (Bab Ayat Kursi):
مَنْ قَرَأَ آيَةَ الْكُرْسِيِّ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ مَكْتُوبَةٍ لَمْ يَمْنَعْهُ مِنْ دُخُولِ الْجَنَّةِ إِلَّا الْمَوْتُ
“Sapa wonge kang maca Ayat Kursi saben bubar shalat fardhu, mula ora ana kang ngalangi dheweke mlebu suwarga kajaba pati.”
Saha Ayat Kursi piyambak (QS. Al-Baqarah: 255) punika ngandhut pangreksan ingkang agung:
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ…
“Allah, ora ana Pangeran kang hak disembah kajaba Panjenenganipun, Kang Maha Gesang tur Kang Jumeneng Nglurusi kabeh makhluk…”
Syarah (Panjelasan):
Ayat Kursi punika ayat ingkang ngewrat kaunjaning Allah. Menawi dipun waos kanthi istiqomah, badhe ngreksa saking gangguan jin, sihir, lan raos ajrih.
Hadis Riwayat Bukhari lan Muslim:
إِذَا سَمِعْتُمْ صِيَاحَ الدِّيَكَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ، فَإِنَّهَا رَأَتْ مَلَكًا، وَإِذَا سَمِعْتُمْ نَهِيقَ الْحِمَارِ فَتَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَإِنَّهُ رَأَى شَيْطَانًا
“Menawa sira krungu kluruke jago, nyuwuna kanugrahan marang Allah, amarga jago iku weruh malaikat. Lan menawa sira krungu swarane himar (kuldi), nyuwuna pangayoman marang Allah saka setan, amarga himar iku weruh setan.”
Pemanggih Salaf:
Para ulama salaf mboten ajrih dhumateng perkawis ghaib amargi piyambakipun mangertos bilih sedaya makhluk punika tundhuk dhumateng Allah. Piyambakipun namung nyuwun pangayoman dhumateng Allah nalika rumaos wonten gangguan.
3. Bebayanipun Manah ingkang Supe dhumateng Allah
Manah ingkang supe (lalai) punika sumbering kasulistyan ingkang sejati, amargi nalika manungsa supe dhumateng Allah, setan lan musuh badhe gampil nguwaosi pikiran saha raosipun.
Dalil Al-Qur’an:
QS. Al-Munafiqun: 9:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَن ذِكْرِ اللَّهِ ۚ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
“He wong-wong kang padha iman, aja nganti bandha-bandhanira lan anak-anakira nglalekake sira saka eling marang Allah. Lan sapa wonge kang tumindak mangkono, mula dheweke iku wong-wong kang padha rugi.”
Tafsir (Ibnu Qayyim):
Kalalaian saking dzikir ndadosaken manah kosong, lajeng setan ngisi kekosongan wau kanthi raos ajrih, mangu-mangu, lan was-was.
QS. Ar-Ra’d: 28:
الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
“(Yaiku) wong-wong kang iman lan atine dadi tentrem sarana eling marang Allah. Elinga, mung sarana eling marang Allah ati dadi tentrem.”
Manah ingkang kebak dzikir punika kados griya ingkang tansah padhang sumilak. Memedi lan raos ajrih mboten badhe wantun mlebet dhateng griya ingkang padhang benderang.
4. Pamanggihipun Ulama Salaf Babagan Memedi/Sihir
Para ulama salaf mucalaken supados mboten ajrih dhumateng makhluk, nanging fokus kangge njagi sambungipun manah kaliyan Allah.
- Imam Ahmad bin Hanbal nate dipun suwuni pirsa babagan memedi/setan. Panjenenganipun ngendika: “Iku mung bisikan setan. Akehana anggonmu maca La ilaha illallah.”
“Iku mung bisikan setan. Akehana anggonmu maca La ilaha illallah.”
- Syaikhul Islam Ibnu Taimiyah ugi negasaken: “Sihir ora bakal bisa mbebayani wong kang tawakal marang Allah lan maca ayat-ayat pangreksan.”
“Sihir ora bakal bisa mbebayani wong kang tawakal marang Allah lan maca ayat-ayat pangreksan.”
5. Pitutur Ibnu Qayyim Al-Jauziyah wonten Kitab “Al-Wabil ash-Shayyib”
Ibnu Qayyim ngandharaken bilih dzikir punika tedhanipun rohani. Menawi ruh punika kiat, piyambakipun mboten badhe ajrih dhumateng punapa kemawon kejawi Allah.
“Tiyang ingkang tansah emut dhumateng Allah punika ibarat prajurit ingkang mapan ing salebeting bètèng ingkang santosa. Panahipun musuh mboten badhe saged nembus.”
DUDUTAN (KESIMPULAN)
Saking andharan ing nginggil, saged dipun pendhet dudutan kados mekaten:
- Raos ajrih dhumateng memedi, sihir, utawi makhluk ghaib punika wujud saking aringkihing iman.
- Ajrih ingkang sejatos inggih punika nalika manah supe dhumateng Allah, amargi punika mbikak margi kangge setan nguwaosi dhiri.
- Dzikir punika bètèng ingkang paling kiat kangge ngreksa manah saking raos ajrih lan gangguan.
- Kagem tiyang awam, saged nglatih dhiri kanthi cara:
- Maca dzikir enjang lan sonten (Al-Ma’tsurat).
- Rutin maca Ayat Kursi lan Al-Mu’awwidzat (QS. Al-Ikhlas, Al-Falaq, An-Nas).
- Nebihaken dhiri saking papan utawi aktivitas ingkang ngundang gangguan syetan.
PANUTUP
Unen-unen “Ojo wedi karo memedi, wedia yen ati lali marang Gusti” punika pitutur luhur ingkang jumbuh kaliyan piwucal Islam. Sumangga kita sami njagi manah supados tansah emut dhumateng Allah, amargi namung kaliyan Panjenenganipun kita badhe rumaos aman lan kalingga murda saking sedaya raos ajrih.
Wallahu a’lam bish-shawab.
KAJIAN PANDADARAN (PENDALAMAN)
HAKIKAT “MEMEDI” SAHA KEDAHSYATAN AYAT KURSI
PERANGAN II: TAFSIR AYAT KURSI (MANHAJ SALAF)
Ayat Kursi (QS. Al-Baqarah: 255) dipun sebat minangka Ayat Paling Agung wonten ing Al-Qur’an. Pamanggih Salaf (Sahabat, Tabi’in, lan Ulama ingkang ndherek lampahipun) nekenaken dhumateng pangagungan sipat-sipat Allah tanpa takyif (naklekaken kados pundi wujudipun) lan tanpa tasybih (nyamekakaken kaliyan makhluk).
Menika bedah tafsir per perangan ayat adhedhasar Tafsir Ibnu Katsir, Tafsir As-Sa’di, lan wedharan Syaikh Ibn Utsaimin:
1. اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ
(Allah, mboten wonten Pangeran ingkang hak dipun sembah kejawi Panjenenganipun)
- Tafsir: Punika penetepan Tauhid Uluhiyah. Sedaya sesembahan saklintunipun Allah (reca, wit keramat, jin, kuburan wali) punika batil.
- Makna: Namung Allah piyambak ingkang wajib dipun ibadahi, dipun taati, lan dipun ajrihi. Menawi kita ajrih dhumateng memedi nglangkungi ajrih dhumateng Allah, kita sampun nerak prinsip wiwitan ayat punika.
2. الْحَيُّ الْقَيُّومُ
(Ingkang Maha Gesang tur Maha Jumeneng Piyambak/Ngurusi Makhluk-Ipun)
- Al-Hayyu (Maha Gesang): Allah kagungan gesang ingkang sampurna, mboten dipun rumiyini dening ketiadaan lan mboten dipun pungkasi dening pejah.
- Al-Qayyum (Maha Jumeneng Piyambak): Allah mboten butuh makhluk-Ipun (mboten butuh singgasana, mboten butuh malaikat), nanging sedaya makhluk (kalebet Jin lan Setan) butuh sanget dhumateng Allah supados tetep eksis.
- Poin Salaf: Punika Ismullah Al-A’zham (Asma Allah Paling Agung). Memedi/Jin punika makhluk ringkih ingkang gesangipun gumantung dhumateng Allah, mila mboten pantes dipun ajrihi.
3. لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ
(Mboten ngantuk lan mboten sare)
- Tafsir: Sinah punika ngantuk (wiwitanipun sare ing mripat), lan Naum punika sare (icalipun kesadaran).
- Makna: Nafiaken (nidakaken) sedaya kakirangan. Allah tansah ngawasi kawula-Nipun saben detik.
- Relevansi: Kita asring ajrih memedi nalika dalu/peteng amargi kita rumaos piyambakan. Ayat punika ngemutaken bilih Pangreksa Alam Semesta mboten nate sare njagi kita.
4. لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ
(Kagungan-Ipun sedaya ingkang wonten ing langit lan bumi)
- Tafsir: Kepemilikan mutlak (Kerajaan, Pangaturan, lan Kawula).
- Makna: Jin, setan, genderuwo, sadayanipun punika kagunganipun Allah lan kawulanipun Allah. Piyambakipun mboten saged ebah utawi nucalani kita kejawi kanthi idin saking Ingkang Kagungan.
5. مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ
(Sinten ingkang saged paring syafaat wonten ngarsa Allah kejawi kanthi idin-Ipun?)
- Tafsir: Nuduhaken kaagungan lan panguwaosipun Allah. Mboten wonten satunggal tiyang (Malaikat utawi Nabi) ingkang wantun matur utawi mitulungi wonten ngarsanipun Allah benjang kejawi sasampunipun dipun paringi idin.
- Bantahan Syirik: Mbantah tiyang musyrik ingkang nyembah jin/roh leluhur kanthi alesan “minangka perantara/syafaat”.
6. يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ
(Allah pirsa menapa ingkang wonten ing ngajengipun lan menapa ingkang wonten ing wingkingipun)
- Tafsir: Ilmu Allah nglimputi masa lalu, masa kini, lan masa depan tanpa wates.
- Makna: Allah pirsa kanthi cetha wonten pundi setan ndhelik lan menapa rencana awonipun dhumateng kita.
7. وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ
(Lan piyambakipun mboten mangertos menapa-menapa saking ilmu Allah kejawi menapa ingkang dipun kersakaken Allah)
- Tafsir: Makhluk (Manungsa lan Jin) mboten gadhah ilmu kejawi sekedhik ingkang dipun wucalaken Allah.
- Bantahan Dukun: Jin/Setan mboten mangertos perkawis ghaib. Menawi dhukun ngaken mangertos masa depan lantaran bisikan jin, punika dora (ngapusi), amargi ilmu ghaib mutlak kagunganipun Allah.
8. وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ
(Kursi Allah nglimputi langit lan bumi)
- Tafsir Salaf (Ibnu Abbas r.a.):
- Menapa ta Kursi punika? Miturut riwayat ingkang shahih saking Ibnu Abbas, Al-Kursiyyu maudi’ul qadamayn (Kursi inggih punika papan tumpuan samparanipun/kaki Allah).
- Cathetan: Kita ngimani bab punika tanpa mbayangaken wujudipun kados samparan manungsa (laa tasybih).
- Bentenipun Kursi lan Arsy: Kursi sanes Arsy (Singgasana). Kursi punika dipun ibarataken ondo/tumpuan wonten sangandhapipun Arsy. Arsy punika langkung ageng malih tinimbang Kursi.
- Ukuran: Langit lan bumi menawi dipun bandhingaken kaliyan Kursi, ibarat kepingan yatra logam ingkang dipun bucal wonten ing pasisir ingkang jembar (Hadis Riwayat Ibnu Hibban).
- Koreksi: Sawetawis pamanggih (kados Al-Hasan Al-Basri) nafsiraken Kursi minangka “Ilmu”, nanging jumhur Ulama Salaf (Ahlus Sunnah) cepengan dhumateng atsar Ibnu Abbas bilih Kursi punika wujud hakiki, sanes namung kiasan ilmu.
9. وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا
(Lan Allah mboten rumaos awrat njagi kekalihipun)
- Tafsir: Ngurusi langit, bumi, lan saisinipun (kalebet njagi manungsa saking gangguan jin) punika perkawis ingkang gampil sanget lan entheng tumrap Allah.
10. وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
(Lan Panjenenganipun Maha Inggil tur Maha Agung)
- Al-Aliy (Maha Inggil): Inggil Dzat-Ipun (wonten sanginggilipun Arsy), Inggil Kedudukan-Ipun, lan Inggil Panguwaos-Ipun.
- Al-Azhim (Maha Agung): Kagungan kaagungan ingkang tanpa tandhing.
- Dudutan: Menawi Allah Maha Inggil lan Maha Agung, mila “memedi” utawi setan punika asor lan alit. Mboten pantes Kawula saking Dzat Ingkang Maha Agung ajrih dhumateng makhluk ingkang alit lan asor.
DUDUTAN GANDHENG CENENG KEKALIHIPUN
Kenging menapa Ayat Kursi dados tolak-bala “Memedi” ingkang paling ampuh?
- Tauhid vs Syirik: Memedi (Setan) kepengin dipun agungaken/dipun ajrihi. Ayat Kursi isinipun pangagungan mutlak dhumateng Allah, ingkang damel setan “kobong” utawi mlajeng amargi mboten kiyat kaliyan hawa Tauhid ingkang santosa.
- Ketergantungan Mutlak: Ayat punika negasaken bilih setan punika makhluk ringkih ingkang dipun urusi Allah (Al-Qayyum). Kesadaran punika ngicalaken raos ajrih saking manahipun manungsa.
- Pangreksan: Ayat punika njamin pangreksan (hifzhuhuma) saking Dzat ingkang mboten nate sare.
@santrilawu Wallahu a’lam bish-shawab.