Tafsi Surat Al-Zalzalah
Gonjang-Ganjingipun Bumi Ingkang Dahsyat ing Dinten Kiyamat
Nalika bumi gonjang-ganjing lan nalika punika bumi ngetokaken punapa ingkang dipunkandhut. Punika antawisipun kedadosan ing dinten kiyamat ingkang badhe kita sinaoni wonten ing tafsir surat Al-Zalzalah menika.
Allah Ta’ala ngendika:
إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا (1) وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا (2) وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا (3) يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا (4) بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا (5) يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ (6) فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (7) وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (8)
“Nalika bumi dipungonjang-ganjingaken kanthi gonjang-ganjing (ingkang dahsyat), lan bumi sampun ngetokaken momotan-momotan awrat (ingkang dipunkandhut)ipun, lan manungsa tanglet: ‘Kenging punapa bumi (dados mekaten)?’, ing dinten punika bumi nyariosaken pawartanipun, amargi saestunipun Pangeran panjenengan sampun paring dhawuh (ingkang mekaten) dhumateng bumi. Ing dinten punika manungsa medal saking kuburipun kanthi kahanan ingkang mawarni-warni, supados dipuntingalaken dhumateng piyambakipun sedaya (piwales) panggawenipun. Sinten kemawon ingkang nindakaken kasaenan sanadyan namung sagedhe dzarrah (wiji alit/lebu), saestu piyambakipun badhe ningali (piwales)ipun. Lan sinten kemawon ingkang nindakaken keawonan sanadyan namung sagedhe dzarrah, saestu piyambakipun badhe ningali (piwales)ipun ugi.” (QS. Al-Zalzalah: 1-8)
Wonten ing surat punika, Allah ngabaraken punapa ingkang badhe kedadosan ing dinten kiyamat, ing pundi nalika punika bumi gonjang-ganjing kanthi dahsyat sanget lan ngruntuhaken sedaya ingkang wonten ing nginggilipun. Ugi badhe dipunterangaken kados pundi saben amal sae lan awon badhe pikantuk piwalesipun.
Bumi Gonjang-Ganjing
Ibnu ‘Abbas ngendika ngengingi ayat:
إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا
Tegesipun inggih punika bumi gonjang-ganjing saking perangan ngandhapipun. (Tafsir Al-Qur’an Al-‘Azhim, 7: 627).
Bab punika jumbuh kaliyan firman Allah wonten ing surat sanesipun:
“He manungsa, takwalah dhumateng Pangeran panjenengan; saestunipun gonjang-ganjing dinten kiyamat punika satunggaling kedadosan ingkang ageng (dahsyat) sanget.” (QS. Al-Hajj: 1).
Bumi Ngetokaken Isinipun
Wonten ing ayat salajengipun dipunsebataken:
وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا
Para ulama ngendika bilih ayat punika tegesipun bumi ngetokaken mayit ingkang wonten ing salebetipun. (Pirsani Tafsir Al-Qur’an Al-‘Azhim, 9: 627).
Bab punika sami kaliyan ayat: “Lan nalika bumi dipunratakaken, lan dipunbucal punapa ingkang wonten ing salebetipun lan dados kothong.” (QS. Al-Insyiqaq: 3-4).
Punapa Ingkang Saestu Kedadosan Dhumateng Bumi?
Allah Ta’ala ngendika:
وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا
“Lan manungsa tanglet: ‘Kenging punapa bumi (dados mekaten)?'”
Miturut andharanipun Ibnu Katsir, tegesipun bumi ingkang saderengipun anteng lajeng ewah kahananipun dados gonjang-ganjing. Punika sampun dados karsanipun Allah, boten wonten ingkang saged nolak. Nalika gonjang-ganjing, medal sedaya mayit saking tiyang rumiyin dumugi tiyang pungkasan.
Bumi Wicanten (Dados Seksi)
Nalika punika bumi ugi wicanten:
يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا (4) بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا (5)
Syaikh As-Sa’di rahimahullah nerangaken: “Bumi dados seksi tumrap saben tiyang ingkang sampun nindakaken amal ing nginggilipun. Bumi saderengipun sampun dados seksi amalanipun saben kawula. Lan Allah paring dhawuh supados ngabaraken amalan-amalan manungsa, dhawuh punika kedah dipuntindakaken (boten pikantuk dipunlanggar).” (Taisir Al-Karimir Rahman, hal. 932).
Ibnul Qayyim ngendika: “Tiyang ingkang tansah dzikir ing margi, ing griya, ing tegalan ijem, nalika lelungan (safar), utawi ing maneka papan, badhe ndadosaken piyambakipun pikantuk kathah seksi ing dinten kiyamat. Amargi papan-papan wau, kados ta gunung lan siti, badhe dados seksi kagem piyambakipun ing dinten kiyamat…” (Pirsani Al-Wabilush Shoyyib, hal. 197).
Manungsa Medal saking Kubur
Allah Ta’ala ngendika:
يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ
“Ing dinten punika manungsa medal saking kuburipun kanthi kahanan ingkang mawarni-warni…”
Tegesipun ing dinten kiyamat, manungsa dipunmedalaken saking bumi kanthi kahanan maneka warna lajeng dipuntingalaken kasaenan lan keawonanipun, salajengipun piyambakipun sedaya badhe ningali piwalesipun.
Piwales Kagem Ingkang Tumindak Sae lan Awon
Allah Ta’ala ngendika:
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (7) وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (8)
Punika piwales kagem ingkang tumindak sae lan awon. Sanadyan ingkang dipuntindakaken namung sagedhe dzarrah (ukuran ingkang alit utawi sepele sanget), saestu badhe dipunwales. Langkung-langkung menawi amalipun ngungkuli punika.
Syaikh ‘Abdurrahman bin Nashir As-Sa’di rahimahullah ngendika: “Ayat punika paring dorongan/motivasi supados nindakaken amal sae sanadyan namung sekedhik. Mekaten ugi nedahaken ancaman tumrap ingkang nindakaken amal awon sanadyan punika alit sanget.” (Taisir Al-Karimir Rahman, hal. 932).
Faedah (Piwulang lan Keutamaan) Surat Al-Zalzalah
- Dahsyatipun Dinten Kiyamat: Surat punika ngemutaken kita dhumateng kahanan dinten kiyamat ingkang nggegirisi, ing pundi bumi ingkang anteng punika badhe dipungonjang-ganjingaken kanthi rikat lan ngedalaken sedaya mayit saking jaman nabi Adam ngantos akhir jaman.
- Bumi Minangka Seksi Amalan: Saben jengkal siti ingkang kita pigunakaken kangge sujud, dzikir, utawi kosok wangsulipun kangge maksiat, benjang badhe wicanten lan dados seksi ing ngarsanipun Allah. Pramila, kita dipunanjuaraken supados ngathah-ngathahaken amalan sae ing maneka warna papan.
- Keadilanipun Allah Ingkang Sampurna: Boten wonten setunggal amal kemawon ingkang kesupen. Sanadyan namung sagedhe dzarrah (debu/wiji alit sanget), sae punika amal kabecikan utawi keawonan, badhe dipuntingalaken lan dipunparingi piwales dening Allah.
- Motivasi Ngamal Sae lan Nyegah Maksiat: Piwulang ageng supados kita boten ngremehaken kasaenan sanadyan alit (kados mesem, nyingkiraken eri saking margi), lan ugi boten ngremehaken dosa sanadyan alit, amargi sedaya badhe katon ing cathetan amal mbenjang ing dinten kiyamat.
Pabongan, Senin Pon 17 Syawal 1447 H
Santrilawu (Abu Najieb)