Tafsir Surat Al-Qadr

6 April 2026 • 4 menit baca • Tak Berkategori

Surat Al-Qadr (Ayat 1-5)

​لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (3) تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ (4) سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ (5)

​“Saestunipun Ingsun (Allah) sampun ngandhapaken (Al-Qur’an) ing wengi Lailatul Qadar. Lan punapa panjenengan mangertos punapa wengi Lailatul Qadar punika? Wengi Lailatul Qadar punika langkung sae tinimbang sewu wulan. Ing wengi punika para malaikat lan Ar-Ruh (Malaikat Jibril) tumurun kanthi idin Pangeranipun kangge ngatur sedaya urusan. Wengi punika (kebak) karahayon (keselamatan/kedamaian) dumugi pajar sumirat.” (QS. Al-Qadr [97]: 1-5).

​Andharan Tafsir Salaf (Kanthi Panjlentrehan Ingkang Langkung Lebet/Menukik)

​Adhedhasar teks ingkang panjenengan aturaken, para ulama ahli tafsir Salaf paring andharan ingkang lebet sanget ngengingi saben tembung wonten ing surat punika:

​1. Makna Dhamir (Tembung Sesulih) Pangagungan lan Tumurunipun Al-Qur’an

  • ​Andharan: Tembung إِنَّا (Saestunipun Ingsun/Kami) ngginakaken tembung sesulih jamak (kata ganti jamak) minangka wujud pangagungan (ta’dzim). Sanadyan Allah punika Maha Esa, panganggenipun tembung “Kami” nedahaken bilih Allah punika Dzat Ingkang Maha Agung.
  • ​Tafsir Menukik (Makna Inzaal/Tumurunipun Al-Qur’an): Wonten kalih pamanggih ageng saking ulama salaf ngengingi kados pundi Al-Qur’an dipunandhapaken:
    • ​Pamanggih Ibnu Abbas Radhiyallahu ‘anhuma: Al-Qur’an dipunandhapaken sacara wetah (jumeneng setunggal) saking Lauhul Mahfudz dhumateng Baitul Izzah (langit donya) pas ing wengi Lailatul Qadar. Sasampunipun punika, nembe dipunandhapaken sacara sethithik-sethithik (berangsur-angsur) dhumateng Kanjeng Nabi Muhammad ﷺ laminipun 23 taun. Punika nedahaken agungipun wengi kasebut, amargi dados wengi transisi kitab suci saking alam gaib dhumateng alam donya.
    • ​Pamanggih Syaikh Ibnu Utsaimin Rahimahullah: Wengi Lailatul Qadar minangka wekdal sepisanan (wiwitan) ayat Al-Qur’an dipunandhapaken dhumateng Kanjeng Nabi ﷺ.

​2. Makna “Al-Qadr” (الْقَدْرِ)

  • ​Andharan: Ulama benten pamanggih; wonten ingkang negesi “Kamulyan” sarta wonten ingkang negesi “Takdir”.
  • ​Tafsir Menukik: Ingkang leres inggih punika nyawijikaken kekalih makna kasebut. Wengi punika wengi ingkang mulya sanget (kemuliaan), lan ing wengi ingkang mulya punika, Allah netepaken cathetan takdir setahun mangke (umur, rejeki, pejah, lsp), kados ingkang kasebat ing QS. Ad-Dukhan ayat 3-4. Dipunsebat Qadr amargi ing wengi punika cathetan takdir dipunparingaken dhateng para malaikat supados dipunlampahaken.

​3. Kautaman Sewu Wulan (أَلْفِ شَهْرٍ)

  • ​Andharan: Ganjaran (pahala) amal ibadah ing wengi punika langkung sae tinimbang ibadah laminipun sewu wulan ingkang boten wonten Lailatul Qadar-ipun (Pamanggihipun Ibnu Jarir Ath-Thabari).
  • ​Tafsir: Sewu wulan punika kirang langkung 83 taun 4 wulan. Punika minangka kanugrahan ageng kagem umat Kanjeng Nabi Muhammad ﷺ. Umur umat Islam umumipun cekak (antawis 80 taun), nanging kanthi ibadah ing setunggal wengi punika, saged ngungkuli ibadah tiyang-tiyang jaman rumiyin ingkang umuripun atusan taun.

​4. Tumurunipun Malaikat lan Ar-Ruh (Malaikat Jibril)

  • ​Tafsir Menukik: Malaikat tumurun mbeta rahmat lan kaberkahan, ngantos ngebaki bumi. Dene tembung Ar-Ruh inggih punika Malaikat Jibril. Kenging punapa Jibril dipunsebat piyambak kamangka panjenenganipun ugi kalebet malaikat? Ing ngilmu Balaghah/Tafsir punika dipunsebat ‘Athf al-khas ‘ala al-‘aam (nyebataken ingkang khusus sasampunipun ingkang umum). Punika minangka wujud ngluhuraken kalungguhanipun Malaikat Jibril ingkang mulya minangka pimpinan para malaikat.

​5. Makna Keselamatan/Karahayon (سَلَامٌ هِيَ)

  • ​Tafsir: Mujahid: Wengi punika salam (slamet), setan boten saged nindakaken piala utawi ngganggu manungsa.
    • ​Asy-Sya’bi: Malaikat ngaturaken salam (keselamatan) dhumateng tiyang-tiyang ingkang sami i’tikaf lan ibadah ing masjid dumugi pajar.
    • ​Qatadah & Ibnu Zaid: Wengi punika murni kebecikan sedaya, boten wonten keawonan babar pisan. Kanthi wiyar, punika tegesipun kaslametan saking siksa lan dosa kagem sinten kemawon ingkang ngibadah kanthi iman lan pangajeng-ajeng ganjaran (kados dawuh ing Hadits Bukhari-Muslim).

​Faedah (Piwulang lan Hikmah)

  1. ​Kamulyanipun Al-Qur’an: Al-Qur’an punika agung, pramila dipunandhapaken ing wengi ingkang paling agung (Lailatul Qadar) lan dipunbekta dening malaikat ingkang paling agung (Jibril).
  2. ​Kasadaran Ngrebat Wekdal: Umur manungsa kirang langkung namung 60-70 taun. Lailatul Qadar minangka “bonus” umur ibadah ingkang dipunparingaken Allah supados derajat kita saged inggil ing akhirat (1 wengi = > 83 taun ibadah).
  3. ​Malaikat Remen Dhateng Papan Ingkang Sae: Malaikat mandhap mbeta barokah. Nanging, malaikat boten kersa mlebet dhateng griya utawi papan ingkang kebak maksiat. Pramila kedah dipunwontenaken swasana ibadah ing griya lan masjid.
  4. ​Pangapuraning Dosa: Wengi punika winastan Salaam (Kaslametan). Ibadah wengi (Qiyamul Lail) ing wekdal punika kanthi ikhlas dadi sabab dipunaputen sedaya dosa-dosa ingkang sampun kapengker.
  5. ​Penentuan Nasib Tahunan: Amargi takdir tahunan dipuntetepaken ing wengi punika, langkung sae menawi pas takdir punika dipunandhapaken, kita nembe ing salebeting kahanan taat dhumateng Allah (shalat, dzikir, utawi maos Al-Qur’an).

Rujukan (Referensi)​Punika minangka pamanggih ingkang dipunbiji shahih saking ‘Abdullah bin ‘Abbas Radhiyallahu ‘anhuma.

[Pirsani Shahih Tafsir Ibnu Katsir karya Musthafa Al-Adawi hal. 664/IV terbitan Dar Ibnu Rajab, Mesir.]​Pamanggih punika ingkang dipunpilih dening Syaikh Muhammad bin Shalih Al-‘Utsaimin Rahimahullah. [Pirsani Tafsir Juz ‘Amma hal. 273 terbitan Dar Tsuroya, KSA].​

Referensi internal ngengingi dinten Kiyamat (saking sumber artikel asli: “Namanya Menunjukkan Dahsyatnya” ing www.alhijroh.com).​Pirsani Shahih Tafsir Ibnu Katsir hal. 664/IV. (Pamanggihipun Ibnu Jarir Ath-Thabari).​Pirsani Shahih Tafsir Ibnu Katsir hal. 665/IV. (Tafsir makna Salaam).​Hadits Riwayat Bukhari no. 1802 lan Muslim no. 759 (Ngenani ganjaran shalat wengi ing Lailatul Qadar).Cathetan: Andharan utama dipunsadur saking Tafsir Al-Qur’an Al-Karim Juz ‘Amma karya Syaikh Muhammad bin Shalih Al-‘Utsaimin Rahimahullah hal. 272-279 terbitan Dar Tsuroya, Riyadh, KSA.

Berjo Gawe Tresno,

Santrilawu (Abu Najieb)